Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych wynikających ze szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym.

Roszczenia odszkodowawcze, jak co do zasady wszystkie roszczenia majątkowe, ulegają przedawnieniu. Warto przypomnieć, iż zgodnie z art. 117 § 2 Kodeksu cywilnego po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia może jednak nastąpić dopiero po upływie terminu przedawnienia, w przeciwnym razie jest nieważne.

Wniesienie powództwa o odszkodowanie jest możliwe także po upływie terminu przedawnienia, ale jeżeli pozwany podniesie zarzut przedawnienia roszczenia, sąd oddali powództwo i z dużym prawdopodobieństwem obciąży kosztami postępowania stronę która wytoczyła powództwo o przedawnione roszczenie.
Z tego względu warto wiedzieć w jakim czasie przedawnieniu ulegają roszczenia odszkodowawcze wynikające z czynów niedozwolonych.
Czynem niedozwolonym jest takie działanie lub zaniechanie człowieka, sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego, które doprowadziło do powstania szkody. Czynem niedozwolonym może być także inne zdarzenie, przewidziane w przepisach prawa, ilekroć wynika z niego szkoda, za którą prawo przypisuje odpowiedzialność konkretnemu podmiotowi.
Terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych wynikających z czynów niedozwolonych uregulowane zostały w art. 4421 Kodeksu cywilnego.
Zgodnie z ogólną zasadą przedawnienia roszczeń odszkodowawczych wynikających ze szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, zawartą w art. 4421 § 1 Kodeksu cywilnego, roszczenia te przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Dla rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia ważne jest, aby poszkodowany dowiedział się zarówno o szkodzie, jak i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jeżeli zatem poszkodowany dowie się o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody później niż o samej szkodzie, to ta późniejsza data wyznacza początek biegu przedawnienia. (Zob. Wyrok SN z dnia 10 kwietnia 2002 r. IV CKN 949/00). Przedawnienie nie może nastąpić jednak później niż po upływie 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
Jeżeli jednak szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, zgodnie z art. 4421 § 2 Kodeksu cywilnego, roszczenie jej o naprawienie ulega przedawnieniu z upływem lat 20 od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Do zastosowania art. 4421 § 2 Kodeksu cywilnego niezbędne jest ustalenie przedmiotowych i podmiotowych znamion przestępstwa oznaczonych w prawie karnym; nie jest natomiast konieczne skazanie sprawcy przestępstwa. Sąd cywilny może ustalić istnienie zbrodni lub występku w każdym wypadku, chociażby postępowanie karne nie doprowadziło do skazania sprawcy, a nawet zakończyło się wyrokiem uniewinniającym. (Zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 15 listopada 2012 r. I ACa 527/12). Jedynym wyjątkiem, w którym dla dochodzenia odszkodowania za czyn niedozwolony będący zbrodnią lub występkiem konieczne jest wcześniejsze skazanie sprawcy szkody za popełnienie tej zbrodni lub występku jest sytuacja, gdy przepis prawa materialnego stanowiący podstawę odpowiedzialności wymaga wyłącznie takiego skazania. (Zob. Wyrok SN z dnia 12 kwietnia 1990 r. III CRN 108/90).
Odmiennie niż wynika to z zasady ogólnej uregulowany został także termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w przypadku wyrządzenia szkody na osobie. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 4421 § 3 Kodeksu cywilnego, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat 3 od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Nie został tu wprowadzony maksymalny termin, z którego upływem przedawni się roszczenie odszkodowawcze, liczony od wystąpienia zdarzenia powodującego szkodę. Wynika to z faktu, iż szkoda na osobie np. choroba mająca swoje źródło m.in. w napromieniowaniu, zakażeniu wirusem, czy stosowaniu niektórych leków lub innych środków farmaceutycznych bądź ukryty uraz powstały w wyniku wypadku drogowego, może wystąpić nawet po kilkunastu latach, a osoba pokrzywdzona niejednokrotnie przez długi czas nie będzie zdawać sobie sprawy z faktu, że została jej wyrządzona szkoda. W takich sytuacjach 10 – letni termin przedawnienia przewidziany w art. 4421 § 1 Kodeksu cywilnego nie chroniłby osoby poszkodowanej w sposób odpowiedni. Mogłoby się bowiem zdarzyć, że roszczenie odszkodowawcze przedawniłoby się przed powstaniem samej szkody.
Co ważne, za dowiedzenie się przez poszkodowanego o tym, iż doznał szkody na osobie, zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego uważany jest dopiero ten moment, w którym poszkodowany z kompetentnych źródeł dowiedział się o istnieniu choroby i zdał sobie sprawę z faktu powstania szkody w postaci stwierdzonej choroby. W wyroku z 16 kwietnia 1999 r. (II UKN 579/98) Sąd Najwyższy uznał, że datą rozpoczęcia biegu przedawnienia jest data uzyskania przez poszkodowanego owej wiedzy na podstawie miarodajnego i autorytatywnego orzeczenia kompetentnej placówki medycznej. Dopóki poszkodowany nie wie, że jest chory, nie wie o szkodzie, nie ma więc możliwości żądania odszkodowania i przedawnienie nie rozpoczyna biegu. (Zob. Wyrok SN z dnia 19 lutego 2003 r. V CKN 207/01). Odnosi się to w szczególności do uszczerbku na zdrowiu spowodowanego innymi przyczynami niż doznanie ewidentnego kalectwa (np. utrata kończyny). (Zob. Wyrok SN z dnia 16 kwietnia 1999 r. II UKN 579/98). Wymóg ustalenia momentu, w którym poszkodowany dowiedział się o osobie obowiązanej do naprawienia szkody, dotyczy konkretnej szkody i poszkodowanego. To właśnie on musi uzyskać wiadomość, kto jest odpowiedzialny za jego szkodę, a nie co jest zazwyczaj źródłem podobnych szkód i kto zazwyczaj za nie odpowiada. (Zob. Wyrok SN z dnia 13 stycznia 2004 r. V CK 172/03).
Choć dzięki regulacji art. 4421 § 3 Kodeksu cywilnego wyeliminowane zostało niebezpieczeństwo przedawnienia się roszczenia o naprawienie szkody na osobie wcześniej niż szkoda ta się ujawniła, dopuszczalne jest ustalenie w orzeczeniu sądu orzekającym o odszkodowaniu za szkody już powstałe, odpowiedzialności za szkody przyszłe, czyli takie które w konsekwencji konkretnego zdarzenia powodującego szkodę mogą powstać dopiero w przyszłości. W przypadku bowiem ujawnienia się kolejnego urazu, bądź rozwoju niewykrytej do tej pory choroby, mających bezpośredni związek ze zdarzeniem powodującym szkodę, drugi, czy kolejny proces odszkodowawczy może więc toczyć się nawet po dziesiątkach lat od wystąpienia takiego zdarzenia, co z kolei prowadzić może do powstania znacznych trudności dowodowych. Natomiast przesądzenie w sentencji wyroku zasądzającego świadczenie odszkodowawcze o odpowiedzialności pozwanego za szkody mogące powstać w przyszłości, zwalnia powoda (poszkodowanego) z obowiązku udowodnienia istnienia wszystkich przesłanek odpowiedzialności podmiotu, na którym taka odpowiedzialność już ciąży. (Zob. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 5 lutego 2013 r. I ACa 1369/12).
Odmiennie niż na podstawie zasad ogólnych uregulowany został także termin przedawnienia roszczeń osoby małoletniej, tj. osoby, która nie ukończyła lat 18, o naprawienie szkody na osobie. Zgodnie z art. 4421 § 4 Kodeksu cywilnego termin ten nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez osobę małoletnią pełnoletniości.
W sytuacji, kiedy wiemy już w jakim terminie nasze roszczenie odszkodowawcze ulegnie przedawnieniu, istotną kwestią pozostaje wskazanie czynności, które prowadzą do przerwania biegu terminu przedawnienia.
Zgodnie z art. 123 Kodeksu cywilnego, bieg terminu przedawnienia przerywa się poprzez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Do przerwania biegu terminu przedawnienia prowadzi również uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje, a także wszczęcie mediacji. W szczególności warto podkreślić, iż biegu terminu przedawnienia nie przerywa skierowanie do osoby odpowiedzialnej za poniesioną przez nas szkodę wezwania do zapłaty odszkodowania i zadośćuczynienia.
Po każdym przerwaniu bieg przedawnienia biegnie na nowo. Jednakże w razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone. (Zob. art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego).
Bardzo często roszczenia odszkodowawcze kierowane są nie bezpośrednio do podmiotu, który ponosi odpowiedzialność za powstałą szkodę, ale do jego ubezpieczyciela. Sytuacja taka jest powszechna zwłaszcza w przypadku roszczeń odszkodowawczych wynikających ze szkody powstałej w wyniku wypadków drogowych. Dlatego też należy podkreślić, iż w przypadku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej roszczenie poszkodowanego do ubezpieczyciela o odszkodowanie lub zadośćuczynienie, zgodnie z art. 819 § 3 Kodeksu cywilnego, przedawnia się w tym samym terminie co roszczenie przeciwko osobie za którą ubezpieczyciel odpowiada w związku z zawartą umową ubezpieczenia. Niezależnie od uregulowań zawartych w art. 123 Kodeksu cywilnego, bieg przedawnienia roszczeń przysługujących przeciwko ubezpieczycielowi przerywa się, zgodnie z art. 819 § 4 Kodeksu cywilnego, wskutek zgłoszenia roszczenia ubezpieczycielowi lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia.
Jak wynika z powyższego, aby skutecznie dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym należy zadbać o to, by podjąć czynności zmierzające do zaspokojenia swych roszczeń odszkodowawczych przed upływem, określonego dla danego przypadku, terminu przedawnienia. Nawet najbardziej słuszne i zasadne roszczenie odszkodowawcze może bowiem nie zostać zaspokojone, jeżeli zaniedbamy kwestię jego dochodzenia przed upływem terminu przedawnienia. Po jego upływie dłużnik będzie mógł się skutecznie obronić przed zaspokojeniem dochodzonego od niego roszczenia podnosząc zarzut przedawnienia, niwecząc tym samym szanse pokrzywdzonego na uzyskanie rekompensaty za poniesioną szkodę.

Źródła:
1) Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93, ze zm.),
2) Małgorzata Balwicka – Szczyrba, Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym,
3) Adam Olejniczak, Komentarz do art. 4421 Kodeksu cywilnego, LEX nr: 61270,
4) Wyrok SN z dnia 10 kwietnia 2002 r. IV CKN 949/00,
5) Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 15 listopada 2012 r. I ACa 527/12,
6) Wyrok SN z dnia 12 kwietnia 1990 r. III CRN 108/90,
7) Wyrok SN z dnia 16 kwietnia 1999 r. II UKN 579/98,
8) Wyrok SN z dnia 19 lutego 2003 r. V CKN 207/01,
9) Wyrok SN z dnia 13 stycznia 2004 r. V CK 172/03,
10) Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 5 lutego 2013 r. I ACa 1369/12.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s